Het mysterieuze muisje

This post is also available in: Engels, Papiamentu.

Een jonge huismuis na een ongewenst bad in de schildpaddenbak.

Een jonge huismuis na een ongewenst bad in de schildpaddenbak.

De soort Homo sapiens, de denkende mens, heeft zich met behulp van allerlei uitvindingen over de hele aarde verspreid. Met de benenwagen, met boten en vooral de afgelopen tientallen jaren ook door middel van vliegtuigen. Er is bijna geen plek op de terrestrische aarde, of er loopt een menselijk individu rond of heeft er rondgelopen. De ondoorgrondelijke, en onbezochte plekken worden steeds schaarser.
Homo sapiens heeft daarbij de hardnekkige gewoonte om verstekelingen mee te nemen. Of het nou gaat om plantensoorten die in de vorm van zaden bewust of onbewust worden meegetroond, of om diersoorten die hun levensstijl zodanig hebben aangepast dat al hun levensprocessen in de directe nabijheid van de mens plaatsvinden, de mens arriveert praktisch nooit alleen.

Verstekelingen

De geschiedenis van de mens is boordevol met voorbeelden van dieren die gewild of ongewild mee worden genomen op wereldreizen en worden geïntroduceerd op plekken waar ze nooit zijn voorgekomen. De gevolgen hiervan kunnen desastreus zijn voor de ecologie van de nieuwe landen waar deze soorten terecht komen. Wie kent niet het voorbeeld van de Dodo op het Pacifische eiland Mauritius? Naast dat de mens deze als ‘Walgvogel’ bekend staande vogel toch opat, ondanks dat het beest vrij smerig scheen te smaken, is het uitsterven van deze vogelsoort voor een groot deel ook toegeschreven aan de introductie van invasieve soorten als ratten en muizen, die de eieren opvraten en de jongen stalen. Het was binnen een recordtijd afgelopen met de Dodo, en overigens ook met een groot aantal andere vogel soorten op andere eilanden waar de Europeanen voet aan wal zetten.

Huismuizen…wereldburgers

De huismuis, het typ waar een groot aantal mensen het voor op een gillen zetten als deze uit de kast springt of langs kuiert door het huis, en die zich meestal in de directe omgeving van de mensheid ophoudt, komt oorspronkelijk uit Euro-azie, maar komt nu wereldwijd voor door de introductie door de mens. Naast in (pak)huizen, schuren en andere plekken waar genoeg voedsel is te vinden, zijn er ook vaak groepen van deze soort te vinden in de velden van landbouwgebieden.
De huismuis (Mus musculus) is een omnivoor. Dat betekent dat het dier leeft van zowel plantaardig materiaal zoals granen, zaden, vruchten en blad- of takmateriaal, als ook dierlijk voedsel zoals wormen en insecten. Ook eieren van kleinere vogelsoorten kunnen wel eens ten prooi vallen aan dit kleine knaagdier.
De verspreiding van de Mus mucsculus is zeer gevarieerd qua locaties. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld is de theorie dat de dieren pas rond de Amerikaanse Revolutie het Amerikaanse land bereikten. Op Curaçao was dat waarschijnlijk in de periode dat de eerste Europese schepen het eiland bereikten.
De huismuis wordt regelmatig in historische werken genoemd als een ‘pest’, een dier dat grote schade aanricht voor de mens. Op plantages waar Maishi Chikí werd verbouwd had men regelmatig last van muizen die de granen op- of aanvraten. Magasina’s waar voedsel werd opgeslagen konden slachtoffer worden van hele hordes met muizen die een ravage aanrichtten. Ook nu nog heeft men een hekel aan muizen vanwege de schade die ze aanrichten aan plantagegebieden, pakhuizen waar voedsel wordt opgeslagen, onze keukenkasten waar ze aan alles knagen dat er maar in te vinden is, op zoek naar voedsel en nestmateriaal. Maar ook vanwege het feit dat ze overal bovenop plassen en poepen en als je niet uitkijkt ze tussen je waardevolle fotoboeken hun nest bouwen. De mensheid is dan ook zeer bedreven geworden in het bedenken van allerhande hulpmiddelen om de dieren te bestrijden en te proberen te verwijderen uit de directe woonomgeving, iets dat tot op heden echter nog steeds bar slecht lukt.

Het originele specimen van de Dwergwitvoetmuis in Naturalis.

Het originele specimen van de Dwergwitvoetmuis in Naturalis.

Verwarring

De meeste mensen op ons eiland denken bij het noemen van het woord muis aan de bovenstaand beschreven huismuis. Er zijn er maar weinig die weten dat Curaçao een echte inheemse muizensoort kent, die zich niet of nauwelijks ophoudt in de buurt van mensen. Het gaat om een mysterieus klein muisje met witte voetjes: de Dwergwitvoetmuis (Calomys hummelincki).

De Dwergwitvoetmuis

De Dwergwitvoetmuis werd op Curacao voor het eerst gevonden bij het St. Thomas College, Plantage Jongbloed in 1945. Ook werden er volgens het boekje ‘Zoogdieren van de Nederlandse Antillen’ door Pieter Wagenaar Hummelinck, resten gevonden in de uileballen van kerkuilen in de buurt van Savonet. Op Aruba vond Pieter Wagenaar Hummelinck het eerste muisje al in 1930 bij Seroe Blanco en Baranca Corá.
Men kwam er pas achter dat het om een andere soort ging dan de reeds bekende huismuis toen men echt goed ging kijken naar de uiterlijke kenmerken van de diertjes. En toen viel het op dat de Dwergwitvoetmuis niet alleen stukken kleiner was in lichaamsomvang dan de huismuis (het diertje is ongeveer 6 cm groot, terwijl de huismuis 8 cm groot wordt), maar ook dat er andere wezenlijke verschillen waren waardoor het in het veld als snel duidelijk werd dat het niet om de huismuis ging.
Zo heeft de Dwergwitvoetmuis een kleinere staart in vergelijking met zijn lichaamslengte dan de huismuis dat heeft. De staart van de huismuis is ongeveer even groot als de lengte van het lichaam. Bij de Dwergwitvoetmuis is de staart aanzienlijk korter, en er zit ook een wit kwastje aan het uiteinde. Zijn achterpootjes zijn ook een stukje korter. Met andere woorden: het dier heeft kleine voeten in vergelijking met de huismuis en deze voetjes zijn aan de bovenkant ook nog eens dicht bezet met witte haartjes. Het diertje zelf is lichtbruin van kleur met gele flanken.

Dwerghamster_Wikipedia-CommonsEen mysterieus dier

De Dwergwitvoetmuis is officieel als soort beschreven voor ons eiland, maar ik heb geen flauw idee of de soort nog op het eiland voorkomt. Omdat de meeste mensen niet verder kijken dan hun neus lang is bij het zien van een muis, kan het best zijn dat de dieren die als huismuis worden aangemerkt op de plattelandsgebieden Dwergwitvoetmuizen zijn. De dieren houden zich meestal niet op in de directe woonomgeving van mensen maar willen zich wel eens tegoed doen aan maishi chikí of andere graansoorten die worden verbouwd.

Enkele jaren geleden was Curacao de gastheer van een wetenschapper die speciaal op zoek  was naar het mysterieuze diertje. Na weken in het veld vertoefd te hebben en tientallen muizen gevangen te hebben, had ze echter nog steeds geen enkele Dwergwitvoetmuis gevangen. Ze is onverrichterzake naar huis

De dwergwitvoetmuis zoals de soort is getekend in het boek 'Zoogdieren van de Nederlandse Antillen' door Pieter Wagenaar Hummelinck

De dwergwitvoetmuis zoals de soort is getekend in het boek ‘Zoogdieren van de Nederlandse Antillen’ door Pieter Wagenaar Hummelinck

teruggekeerd. Het zou kunnen dat het dier nog voorkomt, en zich ophoudt op plekken waar de mens met zijn muizenvallen, muizengif en katten niet snel komt. Het bewijs daarvan hebben we echter nog steeds niet. Een mysterieus en klein Curacaoenaartje. Ik hoop het beestje ooit nog tegen te mogen komen. Het zou namelijk dramatisch zijn om ook dit diertje toe te moeten voegen aan de inmiddels onacceptabel lange lijst van, door toedoen van de mens, uitgestorven dier- en plantensoorten.

 

 

 

Michelle da Costa Gomez

About Michelle da Costa Gomez