Het hoge terras – tehuis van de grotten van Hato

This post is also available in: Engels.

Wanneer je de grotten van Hato binnenkomt, wandel je in feite het binnenste van een fossiel koraalrif binnen. Hier hebben we het al eerder over gehad. Maar het verhaal houdt hiermee niet op. Laten we deze gefossiliseerde resten eens wat beter onder de loep nemen.

Het hedendaagse koraalrifsysteem

Naast het bestuderen van fossielen van riforganismen is het altijd een goede zaak om ook naar de hedendaagse koraalriffen rondom het eiland te kijken, als referentie. Het eiland is vandaag de dag omringd door wat bekend staat als franjeriffen, smalle zones met koraalgroei op de onderzeese hellingen langs de kust. Rifbouwende koralen komen voor tot op een diepte van zo’n 60 meter, want koraalpoliepen leven in een nauwe samenwerking met bepaalde algen, en deze hebben zonlicht nodig om te overleven. De rifgroei begint in ondiep water, maar de riffen zijn het weelderigst langs hetgeen bekend staat als de ‘drop-off zone’, de kustnabije stijle helling die op zo’n 80 meter diepte wat afvlakt. In feite kun je Curacao visualiseren als de top van een berg, die oprijst uit de diepte met vrij stijle flanken. En alleen de bovenste 60 meter voordat het wateroppervlak bereikt wordt is het domein van de koraalriffen  waar wij zo om geven.

Massieve fossiele Elandsgewei-koraal fragmenten

De vergelijking

Over de jaren heen zal een franjerif een opeenhoping van afgestorven koraalkolonies en -fragmenten opleveren van slechts enkele tientallen meters breed. Dit is duidelijk verschillend van het laagterras langs de noordkust, wat bestaat uit gefossiliseerde rif-resten van ongeveer 50.000-25.000 jaar oud. Dit terras is vrij breed, zelfs tot zo’n 600 meter op bepaalde plaatsen. Eén ding is duidelijk, we kunnen de vormingsgeschiedenis van dit terras onmogelijk visualiseren door het te vergelijken met de hedendaagse franjeriffen. Een studie van fossielen kan ons hiermee wel helpen.
Het laagterras is relatief jong, dus het merendeel van de fossiele informatie is nog aanwezig. Hoe ouder gesteenten zijn, hoe meer ze veranderd zijn door processen zoals deformatie, verwering en erosie. Het laagterras is daarom een perfecte kandidaat voor een paleontologische reconstructie. Dit is reeds gedaan door diverse wetenschappers die zich met deze afzettingen bezig hebben gehouden, en het eerste wat opviel waren de massieve fossiele resten van Elandsgeweikoralen (Acropora palmata) in de gesteenten die het dichtst bij zee liggen. Verder landinwaarts vonden ze fossielen van andere koraalsoorten, zoals het Hertshoornkoraal (Acropora cervicornis). Waarom is dit nu significant?

Fragiele resten van Hertshoornkoralen

De reconstructie

Elandsgeweikoralen houden ervan om in hoog energetische milieus te leven, met zware golfwerking. Hertshoornkoralen zouden onder dit soort omstandigheden tot puin worden vermalen, dus deze soort heeft een laag energetisch milieu nodig om te overleven. Dit feit, samen met additionele significante informatie zoals de vorm van de voormalige kustlijn, die bewaard is gebleven als een diep uitgesneden nis langs de voet van het middenterras, liet de wetenschappers uitkomen op een verrassende conclusie: gedurende de periode van afzetting van het laagterras zag de kustlijn eruit als een barrièrerif met een relatief brede, maar ondiepe lagune er achter. Het barrièrerif, wat geconstrueerd was door de massieve Elandsgeweikoralen, beschermde de lagune tegen de woeste golven van de zee, en dat is de reden dat de Hertshoornkoralen konden overleven (samen met nog vele andere zeedieren, zoals de Karkó – de Roze Vleugelhoorn – Strombus gigas).

Gegeneraliseerde dwarsdoorsnede van de kalkterassen van Curacao

Verdere analyse van de oudere terrassen op het eiland toonde aan, dat dit ook het geval was gedurende de periodes waarin deze terrassen werden gevormd, maar dan natuurlijk op de diverse niveaus, die nu nog als ‘traptreden’ zichtbaar zijn. Alleen het midden terras II is anders, omdat dit terras gevormd is tijdens een tussenfase met vlot op elkaar volgende zeespiegelfluctuaties, die te snel waren (geologisch gesproken) om een barrièrerif te kunnen laten ontstaan. Het feit dat we op dit moment geen barrièrerif voor de kust hebben is waarschijnlijk het gevolg van een te snelle zeespiegelstijging na de laatste glaciale periode. In feite best jammer, want die lagunes moeten er fantastisch uitgezien hebben!

Luchtfoto van het laag- (links), midden- en hoogterras. De ovale structuur op het middenterras is een fossiel duinsysteem wat actief was ten tijde van de afzetting van het laagterras.

Het hoge terras

Het hoge terras, waar de Grotten van Hato in liggen, heeft een ouderdom van ten minste 900.000-1.2 miljoen jaar. Geologisch gezien is dat niet zo heel oud. Maar kalksteen verweert en erodeert vrij makkelijk en snel, dus een niet onaanzienlijk deel van het oorspronkelijk brede terras is over de jaren heen verdwenen. Van het barrièrerif is niets meer over. Dat betekent, dat een bezoek aan de grotten van Hato in feite een reis is door de lagune-afzettingen. Geniet ervan, en vergeet niet de gids te vragen om je het fossiel van de gastropode (de zeeslak) te laten zien, één van de soorten die het prima toeven vond in de toenmalige lagune!

Leon Pors

About Leon Pors