Natuurdagboek 9: Lokale vitaminebommen 3: Lekker haar / Dushi Kabei

This post is also available in: Engels.

Dushi kabei boom met karakteristieke volle kroon en groeiwijze van de bladeren waardoor herkenning in het veld relatief simpel is.

Lokale vruchten zijn populair en dat is natuurlijk logisch. Veel mensen hebben heerlijke herinneringen aan de vruchten die ze in hun kindertijd van de boom plukten en gewoon zo in hun mond stopten. Velen zijn er in karige jaren groot mee geworden omdat de lokale vruchten die in hofjes stonden een onmisbare aanvulling waren op het karige dieet van de kinderen. Je kan het je nauwelijks indenken, maar er zijn zat mensen onder ons die weten wat het is om met honger naar school te gaan, en zich verheugden op een overladen mangoboom of andere vruchtenboom langs de looproute naar school.
Het is best triest om te beseffen dat vele van de vruchten die vroeger zo populair waren nauwelijks meer bekend zijn en dat de vruchten vaak rottend van de boom afvallen omdat niemand ze meer eet. Een voorbeeld van zo’n vergeten plant is de Dushi kabei, vrij vertaald het ‘lekkere haar’ en met wetenschappelijk allure Maclura tinctoria.

 

Historische tekening van de Dushi Kabei uit +/- 1867

Geen opschepper

Ik laat vaak de namen vallen van lokale vruchten zoals de Dushi kabei als ik met mensen praat over de natuur van het eiland. In 8 op de 10 gevallen wordt ik onbegrepen aangestaard en weet men niet waar ik het over heb. Nu is de vrucht in kwestie ook niet een echt een opvallend verschijning in de zin dat het qua kleur groenig is en daardoor veelal niet opvalt in het groene bladerdek. Eenmaal de vrucht van dichtbij bekeken valt direct op dat het om een wel hele harige vrucht gaat die er heel grof uitziet en er eigenlijk helemaal niet zo eetbaar uitziet. Maar dat is hij juist wel. Wanneer de vrucht rijpt zwelt het op en krijgt het het uiterlijk van een braam, maar dan met de ingetogen melkachtig groene kleur in plaats van het diepe paars van een braam. In het Spaans heet de vrucht en de boom de Mora, en de Latijnse familienaam waar de plant toe behoort is Moraceae, en dat komt aardig dicht bij het uiterlijk. De rijpe vrucht smaakt ongelooflijk zoet. Het is eigenlijk een samengestelde vrucht, meerdere kleine vruchtjes die samen de indruk wekken een enkele, grote vrucht te zijn.
Deze soort heeft een tweehuizige bloeiwijze, oftewel elke boom is eenslachtig. Je hebt dus bomen die mannelijke bloemen produceren die eruit zien als langwerpige slierten die het stuifmeel produceren. De overigen zijn bomen die vrouwelijke bloemen produceren die eruit zien als de vrucht zelf met hele lange dikke haren die soms wel 6 centimeter lang kunnen worden.


Closeup van de vruchten van de Dushi kabei. Deze zijn nog niet rijp wat te zien is aan de kleur van de vrucht maar ook aan het feit dat de haren nog heel lang zijn. Wanneer de vrucht rijp wordt en opzwelt nemen de haren in lengte af.

Kleurstofjes

De Dushi kabei komt voor in geheel Latijns Amerika, vanaf Mexico tot en met Argentinië en het Caribisch gebied, en wordt op veel locaties gebruikt voor het hout wat een prachtige warme gele glans heeft en sterk en resistent is. Dat komt waarschijnlijk omdat er antischimmel bestanddelen in de sappen van de plant zitten die ervoor zorgen dat het niet zo snel zal rotten. De gele kleurstof wat uit het hout wordt geëxtraheerd werd en wordt nog steeds gebruikt als kleurstof voor zowel gele pigmenten als bij het maken van bruine en groene pigmenten. De kleurstof werd veel gebruikt in onder andere de Eerste Wereldoorlog om kaki kleding te kleuren, en werd voor deze toepassing op grote schaal geëxporteerd uit Jamaica en Trinidad.
Ook tegenwoordig, met alle mogelijke door de mens gefabriceerde gele kleurstoffen die er op de markt zijn, is die uit deze boom nog in gebruik.

Dushi kabei en landscaping

Niet alleen de vrucht en het hout van de boom zijn de moeite waard, de boom op zichzelf is prima te gebruiken in landscaping en ook gewoon als boom in de tuin. Niet alleen kan de boom hoog worden, zo’n 20 meter, maar heeft ook een ronde en volle kroon met heldergroene bladeren die randen hebben in de vorm van een zaag. Al in 1967 gaf Frater Arnoldo, de plantenman van het eiland, aan in zijn publicaties dat de boom heel geschikt is voor herbeplanting op voornamelijk diabaasgronden. Daardoor is deze heel geschikt om te worden geplant in tuinen en langs wegen, omdat daar regelmatig met diabaas wordt gewerkt. Helaas is deze aanbeveling niet tot nauwelijks doorgedrongen bij de bewindsvoerders en is tegenwoordig eerder een grootschalige eliminatie van deze boom te zien dan aanplant.

Karakteristieke plaatsing van de bladeren op de takken op de achtergrond. De bladeren zijn gekarteld aan de randen en lopen spits toe.

Een geoefend oog die langs stukken mondi rijdt herkent de boom direct op het oog vanwege de groeiwijze en karakteristieke manier waarop de bladeren eruit zien en groeien aan de takken. Voornamelijk langs de weg naar Bullenbaai, in de stukjes mondi, maar ook in Veeris en langs de weg tussen Betesda en de Universiteit groeiden deze bomen in grote hoeveelheden. Daar is echter helaas niet veel meer van over. Ook bij Zuurzak stonden grote bomen, die nog niet zo lang geleden plat zijn gebulldozerd. In het stukje natuurgebied van Den Dunki zijn nog mooie grote bomen te vinden. Ook op Bandabou zijn nog groepen van deze boom te vinden.
Wellicht is het een idee om deze boomsoort op te nemen in de herbeplanting van nieuwe wegen en rotondes, voor schaduw maar ook zeker voor de historische waarde die het heeft voor het eiland en diens bewoners. En wellicht kunnen we er innovatief-authentieke producten mee ontwikkelen. Ik heb niet kunnen achterhalen of er elders op de wereld jam of vruchtensappen met deze vrucht worden gemaakt, maar ik kan me goed voorstellen dat dat heel smakelijk moet zijn. Welke entrepeneur durft?

Michelle da Costa Gomez

About Michelle da Costa Gomez

One Response to “Natuurdagboek 9: Lokale vitaminebommen 3: Lekker haar / Dushi Kabei”

Read below or add a comment...

  1. Frido Lovert says:

    hopi interesante. antes berdat nos tabata bai skol kordando ku nos tin ku sali skol pasa pabu di oudemannen tehuis kaminda tabatin dos palu grandi di appeldam dushi. ta hopi appeldam nos tabata kome den e temporada aki.( esta di juli promer ku vakantie grandi)
    Oba nos tabata bai kwe na seroe loraweg i na scherpenheuvel.
    ano tur dia rason nos ta kome awe tamarijn ku foenchi den e temporada aki.
    tin biaha nos ta tuma sota na kas pasobra nos a bula den kura di hende kwe oba of kashu di kasipete.
    Saludos Frido

Leave A Comment...

*

*