Natuurdagboek 7: Lokale vitaminebommen 2

This post is also available in: Engels.

In het vorige natuurdagboek-artikel schreef ik over de tamarinde en de lange reis die deze heeft gemaakt vanuit Afrika om op ons eiland terecht te komen. Deze keer is het de beurt aan de fruta di Kashupete, die trouwens ook een onderdeel was van de hofjes in de buurt van Maridol, waar een deel van de familie da Costa Gomez opgroeide. Het merendeel van deze hofjes en vruchtbomen zijn nu verwoest, maar op een enkele plek zie je nog een trotse boom groeien die waarschijnlijk al ouder is dan 100 jaar.

De bloemen van de Kashupete. Bij het uitkomen zijn ze gelig van kleur, en naar gelang ze ouder worden wordt de kleur paarsachtig. Waarschijnlijk heeft dit te maken met het bevrucht worden.

Kashupete (Anacardium occidentale)

Cashews. Peperdure gekromde noten die geroosterd en gezouten niet te versmaden zijn als snelle snack of ingrediënt in Indiase curry’s en andere gerechten. Velen weten niet dat er ook zoiets is als een cashew vrucht. Wie weleens in Costa Rica is geweest zal het zich heugen, de zakjes met warm oranje sappige vruchten die langs de weg of bij de markt worden verkocht als marañon of de fruta de Cashu. Ze zien er veelbelovend uit en de eerste hap uit de vrucht zal leren of je behoort tot de groep van de liefhebbers of de groep van de haters. Een tussenweg is er niet bij deze aromatische zoete vrucht met een zeer bittere en wrange ondertoon. Ik heb er mensen letterlijk van over hun nek zien gaan.

De cashewboom, of palu di kashupete, is een van de vele vruchtbomen die menig klein kind in het ooit arme Curaçao heeft geholpen groot te worden, net als de tamarinde die in het vorige artikel naar voren kwam. Tegenwoordig is de boom minder bekend, al kan een oplettend oog de goed herkenbare boom aanschouwen in vooral wijken als Brievengat en Sta Maria. Steeds meer mensen zijn op zoek naar dit boompje voor in de tuin, voor de vruchten, maar ook vanwege het feit dat de boom een volle kruin krijgt met grote ellipsvormige bladeren en daarbij meestal altijd wel blad draagt, zelfs in de drogere perioden.

De aanzet van de echte vrucht van de Kashupete.

Zuid Amerika

De cashewboom, en bijbehorende vrucht en noot, komen oorspronkelijk uit Zuid Amerika, waar er talloze gebruiken zijn ontwikkeld voor de verschillende chemische bestanddelen die te vinden zijn in de bladeren, vruchten en noten. De naam cashew komt hoogstwaarschijnlijk van de Portugese naam caju, wat voor de vrucht wordt gebruikt en welke schijnbaar is afgeleid van de inheemse naam acajú.
De Portugezen namen de plant mee naar India in de 16de eeuw van waaruit het over een groot arsenaal aan tropische gebieden werd verspreid waar de plant werd gecultiveerd voor de vruchten en de zaden. India werd meester in het roosteren van de zaden van de plant tot de zeer waardevolle geroosterde cashewnoten waarmee flink handel werd gedreven.

Het grappige is dat ondanks het feit dat de Cashew oorspronkelijk uit Zuid Amerika afkomstig is, het niet dat deel van de wereld is wat het meeste aan cashew vruchten produceert, die eer behoort India toe.
De plant zoals we die kennen is een gecultiveerde plant, wat wil zeggen dat de mensheid de oorspronkelijke boom zodanig heeft doorgekweekt dat er eetbare vruchten aan werden geproduceerd. De echte Cashew of wilde cashew draagt de wetenschappelijke naam Anacardium excelsum en groeit aan de oevers van rivieren in Midden en Zuid Amerika. De boom blijft altijd groen en het niervormige vruchtje wat eraan komt is niet groter dat ongeveer 3 centimeter en is giftig.

Tekening uit +/-1880 van de verschillende bestanddelen van de kashupete plant. Tekening door: Francisco Manuel Blanco

Vals

We hebben de neiging om het gele of oranje sappige deel wat aan de ‘noot’ van de kashupete zit en tot meer dan een decimeter groot kan worden, als vrucht aan te wijzen, maar in feite is dit deel de vrucht helemaal niet. Het is wat in de wetenschap een schijnvrucht wordt genoemd. De bloemsteel en de bloembodem (waar de voortplantingsorganen van de bloem op vast zitten) vergroeien bij deze planten en zwellen op, wat de zogenaamde vrucht voortbrengt. De echte vrucht van de plant is het niervormige groene stuk (zie tekening) wat eruit ziet als de cashew noot zoals we die kennen uit de blikken. De noot zelf zit weer in dit groene omhulsel en elke echte vrucht van de Kashupete bevat maar één zaad dat door de mens wordt geroosterd en geclassificeerd als noot.

Het omhulsel om het zaad heen bevat verschillende chemische stoffen die allergische en irriterende reacties kunnen veroorzaken op onder andere de huid en er bevinden zich zelfs stoffen in die gerelateerd zijn aan de toxische stoffen die voorkomen in de bekende Poison Ivy, waar de plant trouwens ook familie van is. De stof urushiol is zelfs zo irriterend dat het bij het roosteren van het zaad allergische reactie kan veroorzaken omdat in de rook kleine druppels ervan mee de lucht ingaan.
De valse vrucht is eetbaar en wie het lust, lust er pap van. De vruchten hebben een sterke geur en een zeer kwetsbare huid, dat snel beschadigt raakt. In verschillende landen in Latijns Amerika waaronder Costa Rica wordt er verse vruchtensap van gemaakt.

De echte vrucht groeit uit en de valse vrucht is nog niets anders dan een groen steeltje.

Medicinaal en in de keuken

De chemische bestanddelen in de echte vrucht van de kashupete worden over de hele wereld ingezet voor medicinale doeleinden waaronder antibacteriële. De olie in het zaad wordt gebruikt tegen schimmels en er zijn bestanddelen die worden verwerkt in verschillende types hars en zelfs cement en tegels. Het hout van de stam wordt ingezet voor het maken van meubels.
Culinair wordt niet alleen de geroosterde noot ingezet in gerechten en als snack, ook de jonge bladeren van de boom schijnen eetbaar te zijn en natuurlijk is de vrucht een vitaminerijk bestanddeel op het menu van veel mensen, zo van de boom of als verse vruchtensap. De noten zijn, net als de vrucht, zeer vitaminerijk en onderzoek heeft uitgewezen dat vooral vitamine B1, B6, ijzer en magnesium in hoge concentraties aanwezig zijn.
De vruchten worden niet alleen gebruikt als sap, maar er worden ook jams van gemaakt en naast het onschuldige vruchtensap worden er zelfs verschillende soorten alcoholische dranken gemaakt met de gefermenteerde vruchten waaronder bepaalde soorten likeur en wijn. Commercieel zijn deze niet verkrijgbaar, maar menig adres in Latijns Amerika en zelfs in het Caraibisch gebied heeft daarvoor een eigen kleine destillatiemogelijkheid. Ook op Curacao!

De kashupete echte en valse vrucht die nu is uitgegoeid tot een sappige 'vrucht'. De troupiaal is dol op deze 'vruchten' en als je pech hebt wordt het al opgegeten voordat het oranje/geel kan worden. Een oplossing is de vruchten al groen van de boom te halen en in de keuken te laten rijpen. Op de foto is goed te zien dat de vogels het erg lekker vinden.

Zelf planten

Wie een kashupete boom in de tuin wil hebben heeft niets anders nodig dan een aantal van de echte vruchten van de boom, de groene niervormige vruchten die aan de valse vrucht vast zitten, een paar cups en goede aarde. Stop de gehele groene vrucht in de aarde en bewater het om de dag goed. Voor je het weet is er klein plantje, wat in de tuin uitgezet kan worden. Onder goede omstandigheden groeit het plantje binnen een jaar of twee uit tot een flinke struik die al vruchten draagt. Eet smakelijk.

 

 

 

 

 

 

 

Michelle da Costa Gomez

About Michelle da Costa Gomez