Het veld in met een geoloog – de ondergrondse schatten van de natuur

This post is also available in: Engels.

Na de introductie van vorige maand is het hoog tijd om de wonderbaarlijke donkere wereld van de grotten van Hato te betreden. Het gaat ons voorstellingsvermogen te boven, maar op het moment dat je de grot binnengaat sta je midden in een fossiel koraalrif! We weten niet precies hoe oud deze gesteenten zijn, maar we moeten tenminste van 900.000 jaar uitgaan. Alhoewel de grot nu zo’n 60 meter boven zeeniveau ligt, klotste de zee rond de 400.000 jaar geleden op het niveau van de grot. Twee factoren speelden een rol bij het veroorzaken van deze situatie, alsmede het feit dat we nu de grot kunnen betreden zonder natte voeten te krijgen.

Fossielen van gastropoden (slakken) - het bewijs dat de gesteenten waar de grot zich in bevindt in zee zijn ontstaan.

Veranderende zeespiegel-niveaus

Allereerst moeten we de ijstijden onder de loep nemen. Op dit moment in de tijd is de aarde op zowel de noord- als de zuidpool bedekt met een laag ijs. Gedurende het merendeel van de geologische geschiedenis waren de polen echter praktisch vrij van ijs. Om en nabij 2.6 miljoen jaar geleden werd de laatste van de 5 uit de geologische geschiedenis bekende ijstijden actief, met dramatische effecten op het niveau van de zee. Het zeeniveau was laag gedurende zogenaamde glaciale perioden – fasen met veel ijs – en hoger gedurende de inter-glaciale perioden (en we bevinden ons nu dus in een interglaciaal). In feite ging het zeeniveau als een jojo op en neer. De andere factor van de twee die ik eerder noemde is het feit dat het eiland langzaam omhoog gedrukt werd en nog steeds wordt, veroorzaakt door krachten vanuit de korst van de aarde.  De combinatie van die twee factoren resulteerde in verschillende kalkterrassen op verschillende hoogtes, die prachtig te zien zijn op de vlakte van Hato. Het vliegveld ligt op het laagste, jongste, terras en zowel het midden als het hoge terras zijn goed zichtbaar. Gedurende een periode van relatief stabiel zeeniveau kwam een nieuw rifsysteem tot ontwikkeling, hetgeen een kalkterras werd nadat het droog kwam te staan. De resten van het oudste, hoogste, terras zijn alleen zichtbaar ten zuiden van de weg naar Westpunt, tegenover Tera Kora. Maar het hoge terras is degene die voor ons verhaal belangrijk is, want dat is degene waar de grotten van Hato in ontstaan zijn.

Water aan het werk - oplossing and kristallisatie in actie

Vorming van grotten – oorlog van de zuren

Die terrassen zijn in feite fossiele koraalriffen, en koralen zijn kolonievormende organismen die hun complexe “flatgebouwen” construeren uit calcium carbonaat wat ze uit het zeewater extraheren. Dit bouwmateriaal heeft een chemische vijand, en dat is zuur. Zuren lossen de calcium carbonaat op, en bij dat proces komt kooldioxide vrij (hetzelfde “rampengas” wat klimaatsveranderingen veroorzaakt). Gewoon regenwater is altijd een beetje zuur, omdat het koolzuurgas in de lucht een beetje reageert met vallende regendruppels, waarbij er carbonisch zuur wordt geproduceerd. Dit betekent, dat wanneer regenwater in contact komt met kalksteen dit langzaam maar zeker wordt opgelost (net als ongeverfde huizen, trouwens). Omdat de fossiele riffen heel poreus zijn, zal regenwater niet over het oppervlak van de terrassen naar de zee stromen, maar zal de poriën in het gesteente binnendringen. Dit oplossingsproces heeft de prachtige kamers gecreëerd waar we nu in rond kunnen wandelen en kruipen.

Een priklimonade-rietje stalactiet

Als er een gat is, dan moet het gerepareerd worden

Op het moment dat de grotten van Hato wat droger begonnen te worden, nadat het zeeniveau daalde als gevolg van een volgende glaciale periode en het eiland wat verder omhoog werd gedrukt, leek het alsof het proces werd omgekeerd. In plaats van oplossing werden er calcium carbonaat kristallen afgezet in de ontstane kamers, en wel in dramatische vormen die speleothemen worden genoemd. Deze nieuwe fase heeft nog steeds te maken met water, overigens. Regenwater penetreerde nog steeds de poriën en tunnels in de kalk, en was nog steeds calcium carbonaat aan het oplossen langs het traject. Maar op het moment dat een waterdruppel aan het plafond van een ondergrondse kamer naar buiten kwam ontsnapte er een beetje koolzuurgas uit de oplossing waardoor de waterdruppel oververzadigd werd in calcium carbonaat. En dus bleef een minuscuul beetje kalk achter in de vorm van kleine kristalletjes. Op deze manier werd eerst een zogenaamde priklimonade-rietje stalactiet gevormd, maar gedurende de honderden jaren nadien ontwikkelden deze fragiele structuren zich tot majestueuze druipsteenpilaren waar de grot zo beroemd om is.

Een druipsteenpilaar - het "huwelijk" van een stalactiet en stalagmiet

De grotten van Hato – heel speciaal

De grotten van Hato is niet het enige grottensysteem op het eiland. Wat echter speciaal aan deze grotten is, is het feit dat ze ontstaan zijn in het hoge terras, terwijl de meeste grotten jongere midden-terrasgrotten zijn. Binnen de grotten van Hato zijn tevens diverse verdiepingen ontstaan, hetgeen een indicatie is dat gedurende de ontstaansgeschiedenis het grondwater op verschillende niveaus heeft gestaan. Alle andere grotten op het eiland kennen slechts een enkele verdieping, en zijn dus simpeler in structuur.

Een bezoek aan de grotten van Hato introduceert de bezoeker tot de wonderlijke speleothemen. Ga op zoek naar de priklimonade-rietje stalactieten (die vanaf het plafond naar beneden hangen), stalagmieten (de andere helft van het druiptraject op de vloer), de massieve “flowstones” die gevormd zijn als gevolg van het in brede dunne lagen naar beneden stromen van water, en de samensmelting van stalactieten en stalagmieten tot monumentale druipsteenzuilen.

Volgende maand zullen we de verschillende activiteiten die het park te bieden heeft de revue laten passeren. “Stay tuned!”

Leon Pors

About Leon Pors

One Response to “Het veld in met een geoloog – de ondergrondse schatten van de natuur”

Read below or add a comment...

  1. bob says:

    Reuze interessant artikel.
    Zijn hier ook rondleidingen met uitleg mogelijk?