2011 Internationaal jaar van de bossen – De bomen van onze lokale bossen (slot)

This post is also available in: Engels.

De vrucht van de Kalbas werd in het verleden ingezet als deel van de huisraad.

De Kalbas (Crescentia cujete)

Sambaballen, schalen, kommen, kunstwerken, je kunt het zo gek niet bedenken of de vrucht van de Kalebas (Nederlands), Calebash (Engels) of Kalbas (Papiamentu) boom is wel ergens voor gebruikt. Het zijn dan ook geen vruchten die je kunt wegcijferen uit het landschap. De grote ronde of ovale glimmende groene vruchten, die minimaal de grootte van een goede vuist hebben, zijn zeer opvallend. Wanneer de vruchten van de boom vallen worden ze gelig van kleur en drogen in de natuur pas na een flink aantal maanden uit tot de droge donkerbruine vruchten waar allerlei gebruiksvoorwerpen van worden gemaakt. Dit is natuurlijk ook te bespoedigen. De uitdrogende vrucht ruikt heel apart, velen vinden hem stinken. De vrucht is niet aantrekkelijk voor dieren, er is op Curaçao geen enkel dier die het eet. In tegenstelling tot de bloemen. Deze ‘s nachts bloeiende plant produceert vrij grote bloemen die 6 cm lang kunnen worden en gelig groen zijn met paarse accenten. De bloemen ruiken heel sterk en trekken naast grote hoeveelheden motten ook veel vleermuizen aan. Overdag verwelken de bloemen al snel bij de eerste warmte van de dag.

De aparte groeiwijze van de Kalbas boom is opvallend in het landschap.

De bladeren zijn langwerpig van vorm en zijn aan de toppen afgerond. Het ligt aan de hoeveelheid regen die er valt hoe groot de bladeren worden. In tijden van buien met een karig karakter blijven de bladeren klein. Het meest bijzondere aan deze boom is wel dat zowel de bloemen en de vruchten direct uit de stam en de oudere takken groeien zonder aparte vertakkingen. De boom is grillig gevormd met lange uitstekende takken die vaak hangen. In de droge tijd verliest het zijn bladeren en kan dan maanden achter elkaar er kaal bij staan. In tuinen waar de boom echter het gehele jaar door beschikking heeft over water krijgt de boom een volle donkergroene kruin. De mondi variant heeft meestal vruchten van bescheiden grootte, er zijn echter (geimporteerde) varianten te vinden op het eiland die hele grote vruchten produceren, soms zelfs met de grootte van een flinke basketbal, en andere die juist langwerpige aubergineachtige vormen produceren. De vrucht werd in het verleden niet alleen gebruikt als schaal of kom, maar ook de inhoud werd gebruikt voor medicinale doeleinden. Het vruchtvlees werd gebruikt voor het maken van stropi di kalbas oftewel kalebas stroop wat werd gebruikt tegen aandoeningen van de longen en luchtwegen. Met de pitten werd de lekkernij karabobo gemaakt.

Paarse bloemen trekken veel vlinders en bijen aan.

De Basora Kora (Melochia tomentosa)

Na een goede regenbui is deze plant op verschillende plaatsen te vinden waar de oorspronkelijke vegetatie is weggehaald. Het is een secundaire soort en is dus vaak te vinden in tuinen waar even geen tuinman ‘orde op zaken heeft gesteld’. De bladeren zijn grijsgroen van kleur en sterk behaard. De randen van de bladeren zijn gekarteld. De combinatie van de typisch gekleurde bladeren en de paarse bloemen maken het een opvallend plantje. Nadere bestudering leert dat de bloemen niet algeheel paars zijn maar in het hart geelwit van kleur zijn. De praktijk heeft uitgewezen dat de plant met goede snoei beurten en minstens 1 keer in de week water kan uitgroeien tot een plant die vol staat met bladeren en die bezaaid is met de vrolijk gekleurde bloemen. Ook Op Curaçao. In Amerika wordt de plant, die daar bekend staat als ‘Teabush’, gekweekt als tuinplant vanwege de kleurige bloemen en bladeren, en is er dan ook zeer geprezen. De Basora kora is enorm geliefd bij bijen en verschillende soorten vlinders en het is er dan meestal ook een druk komen en gaan van deze insecten. De plant komt op alle drie de benedenwindse eilanden voor.

De Palu di lele, kerstboom van scholen met een beetje minder.

De Palu di Lele – (Randia aculeata)

De Palu di lele is het meest bekend van de roerstokken die ervan worden gemaakt om traditioneel de Funchi of mais pap mee te roeren. Een veel minder bekend gebruik is die van kerstboompje. Scholen die geen geld hadden om een ‘echte’ kerstboom aan te schaffen gingen in de mondi dit boompje kappen wat dan vervolgens in de klas werd neergezet en behangen met zelfgemaakte glitterversieringen.
Het boompje is relatief makkelijk te herkennen in de mondi. Het heeft wat weg van de Kalebas, alleen wordt het niet groter dan een struik van hoogstens vier meter hoog en heeft het mooie ronde, dikke wasachtige bladeren die prachtig glanzen. De vruchtjes hebben een doorsnede van vijf millimeter, zijn donkergroen tot bijna zwart van kleur en mooi rond. De plant heeft een kaarsrechte stam waar op verschillende hoogtes drie takjes uit groeien die allemaal op hetzelfde niveau staan. Dat maakt het plantje ook zo geschikt als de roerstok zoals hierboven beschreven.

Dit is het laatste artikel in deze serie. Rest mij nog een ieder uit te nodigen om regelmatig een genietende snuif gezonde lucht te gaan halen binnen onze mondi. En om dan natuurlijk goed rond te kijken om de geheimen van de natuur een klein beetje te leren doorgronden. Onze mondi verdient onze zorg, want zonder mondi is het op Curaçao echt niet goed toeven!

Michelle da Costa Gomez

About Michelle da Costa Gomez